Onherroepelijke omgevingsvergunning SOZA en tijdelijke verplaatsing kunstwerk ‘de Menselijke Vergissing’

Afgelopen week is de omgevingsvergunning voor het project SOZA onherroepelijk geworden. Dit heuglijke nieuws sluit aan op de voorgenomen planning om vanaf 1 juli a.s. te beginnen met de voorbereiding tot de ontmanteling van het voormalig ministerie aan de Anna van Hannoverstraat 4. Op het terrein staat ookhet kunstwerk ‘De Menselijke Vergissing’ van kunstenares Marijke de Goey, die veel kunstwerken in de openbare ruimte heeft gemaakt. Het kunstwerk wordt de komende week zorgvuldig gedemonteerd, geüpgraded en tijdelijk opgeslagen. Na afronding van de bouw keert het terug op een centrale plek in de nieuwe woonbuurt. Hieronder leggen wij uit wat er gaat gebeuren, waarom en wat u kunt verwachten.

Onherroepelijk omgevingsvergunning
De omgevingsvergunning voor SOZA, de herontwikkeling van het voormalige ministerie van Sociale Zaken aan de Anna van Hannoverstraat 4 in Den Haag, is onherroepelijk geworden.
De gemeente Den Haag heeft bij besluit van 23 september 2025 de vergunning verleend voor het project, waarna er een aantal bezwaren zijn ingediend. Na behandeling van de bezwaren zijn deze afgewezen en is er geen beroep ingesteld tegen dit besluit. Daarmee is een belangrijke mijlpaal bereikt voor de realisatie van een nieuwe, levendige woonbuurt tegenover station Laan van NOI: een nieuwe verblijfsplek voor circa 1.200 woningen, aangevuld met ruimte voor werken, ontmoeten, voorzieningen, horeca, winkels en een huisartsenpost

Afbeelding 1: Kunstwerk ‘De Menselijke Vergissing’ van Marijke de Goey (Foto Mick Eekhout, 2024).

Het kunstwerk en zijn betekenis
Het kunstwerk bestaat uit blauwe ronde buizen die samen verwijzen naar een vliegenierskompas. De gebogen buis vormt als het ware de rand van het kompas; de lage schuine buis verwijst naar de vliegrichting.

Het kunstwerk herinnert aan het vergissingsbombardement op Bezuidenhout waarbij Engelse vliegeniers de lanceerinstallaties van de gevreesde V2-raketten in het Haagse Bos wilden bombarderen, om zo aanvallen op Londen te voorkomen. Helaas werden bij de voorafgaande topografische instructies aan de vliegeniers de cijfers 46 en 64 verwisseld, waardoor niet het Haagse Bos werd gebombardeerd maar een deel van de woonwijk Bezuidenhout. Zodoende kostte deze tragische menselijke vergissing vlak voor het einde van de Tweede Wereldoorlog aan circa 550 mensen het leven.

„Zo'n 300 V2 raketten werden vanuit Hoek van Holland gelanceerd en ruim duizend vanuit de omgeving van Den Haag.”

— Marieke Nagelkerke, gemeente Den Haag

Omdat deze geschiedenis bij veel bewoners nog voortleeft in familieverhalen, wordt met het kunstwerk uiterst zorgvuldig omgegaan. Het werk is ontworpen in 1990 en een jaar later vervaardigd en staat sindsdien op het terrein van het voormalige ministerie, welke in 2015 het gebouw verliet. Octatube Services b.v., het ingenieursbureau dat het werk destijds heeft geëngineerd, geproduceerd en geïnstalleerd, zal ook de demontage en remontage voor haar rekening nemen.

Waarom wordt het kunstwerk tijdelijk verplaatst?
Nu de omgevingsvergunning voor SOZA onherroepelijk is, kan worden gestart met de realisatie van het nieuwbouwplan. De herontwikkeling van SOZA maakt de realisatie van circa 1.200 nieuwe woningen mogelijk, waaronder meer dan 50% betaalbare huur- en studentenwoningen. Het kunstwerk staat op de plek waar het bouwterrein is voorzien en dient daarom te worden verplaatst.

De betekenis van dit werk is nauw verweven met de geschiedenis van de wijk. In samenspraak met de gemeente Den Haag en Marijke de Goey is dan ook besloten het kunstwerk te behouden. Octatube begeleidt dit traject van begin tot eind.

Demontage en upgrading
In de week van 15 juni demonteert Octatube Services het kunstwerk. Vooraf worden de hellingshoeken en oorspronkelijke maatvoering van de buizen ingemeten, zodat het kunstwerk later nauwkeurig kan worden teruggeplaatst. Om transport mogelijk te maken, wordt het op enkele zorgvuldig gekozen plekken voorzichtig doorgeslepen. De buizen worden met behulp van een hoogwerker en kleine kraan gedemonteerd. In de fabriek van Octatube worden vervolgens nieuwe koppelelementen vervaardigd, zodat de zaagsneden later weer onzichtbaar kunnen worden samengevoegd. Na een proefopstelling, waarin de originele maatvoering wordt gecontroleerd, wordt het materiaal opnieuw geconserveerd in de oorspronkelijke kleur.

„Aan de zijkant van het zwartnatuurstenen podium staat als inscriptie een treffend aforisme van Judith Herzberg: ‘Bijna nooit zie je een vogel in de lucht zich bedenken, zwenken, terug.’”

— Mick Eekhout, vertegenwoordiger van Marijke de Goey

De werkzaamheden vinden volledig plaats op eigen terrein. De impact op de omgeving is naar verwachting zeer beperkt: er worden geen wegafzettingen verwacht en de geluidsoverlast zal minimaal zijn. Na demontage worden de onderdelen van het kunstwerk tijdelijk veilig opgeslagen op een externe locatie. Daar blijven zij in afwachting van de verdere werkzaamheden rondom het SOZA-gebouw. Na realisatie van het project wordt het kunstwerk opnieuw geplaatst.

Herplaatsing bij oplevering van SOZA
Na voltooiing van de bouw van SOZA keert ‘De Menselijke Vergissing’ terug in het nieuwe openbare gebied. De exacte locatie wordt bepaald in het inrichtingsplan voor de openbare ruimte, dat in samenwerking met de gemeente Den Haag wordt uitgewerkt. Vast staat dat het kunstwerk een centrale, zichtbare plek krijgt die beleefbaar is voor nabestaanden, bewoners en bezoekers van het gebied.

„Het kunstwerk verbindt straks de nieuwe woonbuurt SOZA op een betekenisvolle manier met het historische Bezuidenhout.”

— Peter Klink, directeur VORM Ontwikkeling


Afbeelding 2: Een impressie van de mogelijke inrichting van de nieuwe openbare ruimte met daarin een centrale plek voor het kunstwerk (Barcode Architecten, 2023)

Voor meer informatie over het nieuwbouwproject SOZA schrijft u een mail aan de omgevingsmanager: sozaomgevingsmanager@vorm.nl